องค์กรนวัตกรรมวัดกันอย่างไร เล่าประสบการณ์การเป็นผู้ประเมินองค์กรนวัตกรรม Innovation Assessor โดย อ.ศศิมา สุขสว่าง -เก๋

หลายองค์กรทุ่มเทเวลาและงบประมาณจำนวนมากไปกับการผลักดันให้เกิดนวัตกรรม จัดตั้งทีมนวัตกรรม ส่งพนักงานไปอบรม หรือแม้แต่เปิดพื้นที่ให้คนในองค์กรได้ลองคิดลองทำสิ่งใหม่ ๆ แต่เมื่อถามว่า “แล้วตอนนี้องค์กรของเราเป็นองค์กรนวัตกรรมมากน้อยแค่ไหน” หลายคนกลับตอบไม่ได้ชัดเจน เพราะไม่มีตัวชี้วัดหรือกรอบการประเมินที่จับต้องได้ ทำให้การพัฒนานวัตกรรมกลายเป็นเรื่องของความรู้สึกมากกว่าข้อเท็จจริง และเมื่อผู้บริหารต้องรายงานความคืบหน้าให้คณะกรรมการหรือผู้ถือหุ้นฟัง ก็มักติดขัดว่าจะอธิบายความก้าวหน้าด้านนวัตกรรมด้วยอะไรดี

บทความนี้ อาจารย์เก๋ มาแบ่งปันประสบการณ์จากการที่เป็นที่ปรึกษาและผู้ประเมินองค์กรนวัตกรรมภายใต้สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน)  มาตั้งแต่ปี 2564 จนถึงปัจจุบัน   ได้เห็นองค์กรหลากหลายรูปแบบทั้งองค์กรมหาชน   Start up  รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานราชการ และ SMEs  ที่เข้ารับการตรวจประเมิน และพบว่าปัญหาที่พูดถึงข้างต้นเป็นปัญหาร่วมของหลายองค์กรจริง ๆ    อาจารย์เก๋ เลยอยากชวนมาทำความรู้จักกับแนวทางการประเมินศักยภาพองค์กรนวัตกรรม ที่ใช้กันอยู่ เพื่อเป็นจุดเริ่มต้นให้แต่ละองค์กรลองสำรวจตัวเองเบื้องต้นค่ะ

Innovative Organization Model หรือ IOM model เป็นเครื่องมือในการประเมินองค์กรนวัตกรรม ซึ่งทางสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ  (องค์การมหาชน) หรือ สนช. หรือ NIA ได้พัฒนาขึ้นมา เพื่อใช้ในการส่งเสริมและสนับสนุนการยกระดับความสามารถด้านนวัตกรรมขององค์กรต่างๆ  สู่การเป็นหน่วยงานที่เติบโตและสร้างความเข้มแข็งบนฐานของนวัตกรรม (Innovation-driven Organization) ได้อย่างยั่งยื่น  โดยโมเดลพัฒนาศักยภาพนวัตกรรมองค์กรหรือ Innovative Organization Model (IOM) นี้จะครอบคลุมมิติการพัฒนาที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรมใน 3 ระดับคือ ระดับยุทธศาสตร ์  ระดับกระบวนการ และระดับสนับสนุน  ค่ะ

(ท่านสามารถ Download E-Book  หนังสือ การจัดการสู่องค์กรนวัตกรรม Innovative Organization Book Of Knowledge  ได้โดย กด ที่นี่ ค่ะ  (เวปไซต์ของสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ  NIA โดยตรงค่ะ) 

หลักการประเมินองค์กรนวัตกรรม

โมเดลที่ใช้ในการประเมินศักยภาพองค์กรนวัตกรรม หรือ Innovative Organization Model มองภาพรวมขององค์กรผ่าน 3 ระดับ ได้แก่

-  ระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Level) ที่ว่าด้วยทิศทางและเป้าหมายของการขับเคลื่อนนวัตกรรม

-  ระดับปฏิบัติการ (Operation Level) ที่ว่าด้วยกระบวนการและโครงการที่นำไปสู่ผลลัพธ์จริง และ

-  ระดับสนับสนุน (Foundation Level) ที่เป็นสภาพแวดล้อมเบื้องหลังไม่ว่าจะเป็นคน องค์ความรู้ วัฒนธรรม หรือทรัพยากร

ทั้งสามระดับนี้ไม่ได้แยกขาดจากกัน แต่ต้องเชื่อมโยงกันเป็นระบบ โดยยังต้องคำนึงถึงบริบทภายนอก เช่น สังคม เทคโนโลยี เศรษฐกิจ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รอบองค์กรด้วย

ภายใต้ 3 ระดับนี้ ยังแตกออกเป็น 8 มิติที่ใช้ประเมิน โดยแต่ละมิติจะถูกให้คะแนนตามระดับความเป็นระบบ ตั้งแต่ยังไม่มีความชัดเจนใด ๆ ไปจนถึงมีการดำเนินการอย่างเป็นระบบทั่วทั้งองค์กรและสามารถเป็นต้นแบบให้ที่อื่นได้

Cr.  Innovative Organization Model (IOM),  สำนักนวัตกรรมแห่งชาติ

8 มิติ สำหรับการประเมินองค์กรนวัตกรรม มีดังนี้

• ยุทธศาสตร์นวัตกรรม (Innovation Strategy): การกำหนดทิศทางและเป้าหมายด้านนวัตกรรมที่ชัดเจน ปลูกฝังค่านิยมร่วมให้บุคลากรทั่วทั้งองค์กร พร้อมมีการติดตามและประเมินผลความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่องตามเป้าประสงค์ที่วางไว้

• การมุ่งเน้นธุรกิจ (Business Focus): การเก็บข้อมูลเชิงลึกของลูกค้าและตลาดเป้าหมายมาใช้วางแผน เปิดโอกาสให้ลูกค้ามีส่วนร่วมในการพัฒนา และบริหารพอร์ตนวัตกรรมให้ตอบโจทย์ธุรกิจอย่างเหมาะสม

• บุคลากร (People): บทบาทของผู้นำและผู้บริหารที่ขับเคลื่อนยุทธศาสตร์นวัตกรรม การเปิดพื้นที่ให้ผู้มีศักยภาพเป็นผู้ผลักดันความคิดใหม่ ๆ รวมถึงโครงสร้างองค์กรที่ชัดเจนต่อบทบาทของแต่ละคน

• องค์ความรู้ (Knowledge): การรวบรวมและพัฒนาความรู้จากประสบการณ์ให้ทันสมัยอยู่เสมอ การจัดเก็บและแบ่งปันความรู้ให้เข้าถึงได้ทั่วถึง และการเรียนรู้ร่วมกันเพื่อต่อยอดเป็นนวัตกรรม

• วัฒนธรรม (Culture): การปลูกฝังค่านิยมด้านการพัฒนาปรับปรุงงานอย่างต่อเนื่อง ส่งเสริมการทำงานร่วมกันทั้งภายในและข้ามสายงาน พร้อมสร้างแรงจูงใจให้บุคลากรกล้าคิดกล้าทำสิ่งใหม่

• ทรัพยากร (Resource): การจัดสรรเวลา งบประมาณ และทรัพยากรอื่นให้เพียงพอต่อการพัฒนานวัตกรรม การพัฒนาศักยภาพบุคลากร และการบริหารความเปลี่ยนแปลงให้องค์กรพร้อมปรับตัว

• กระบวนการ (Process): การพัฒนานวัตกรรมที่เชื่อมโยงกับการจัดการความรู้และงานประจำวัน การถ่ายทอดเป้าหมายไปยังห่วงโซ่อุปทาน และการสร้างเครือข่ายพันธมิตรภายนอกเพื่อต่อยอดนวัตกรรม

• ผลลัพธ์นวัตกรรม (Result): ความสามารถในการสร้างผลงานนวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง ผลตอบแทนทางการเงินที่เกิดขึ้นจริง และผลลัพธ์เชิงองค์ความรู้หรือทรัพย์สินทางปัญญาที่สะสมไว้ต่อยอดได้

ประโยชน์ของการมองแบบนี้คือทำให้เห็นว่าองค์กรอาจแข็งแรงในบางมิติ แต่ยังอ่อนในอีกบางมิติ ซึ่งเป็นข้อมูลที่มีค่ามากกว่าการบอกแค่ว่า “องค์กรเรามีนวัตกรรมหรือไม่มี”

Cr.  Innovative Organization Model (IOM),  สำนักนวัตกรรมแห่งชาติ

ระบบการให้คะแนนแต่ละมิติจะให้คะแนนตามระบบ 5 ระดับ (5 Points-Rating Scale) ดังนี้

• ระดับ 1: องค์กรยังไม่มีความชัดเจนหรือยังไม่ได้เริ่มดำเนินการตามเกณฑ์
• ระดับ 2: องค์กรเริ่มดำเนินการบ้างในบางส่วน อยู่ในช่วงเริ่มต้น
• ระดับ 3: องค์กรดำเนินการสอดคล้องตามเกณฑ์ และกำลังพัฒนาให้ครบถ้วนทั่วองค์กร
• ระดับ 4: องค์กรดำเนินการครบถ้วนทั่วทั้งองค์กร มีแนวโน้มพัฒนาอย่างเป็นระบบต่อเนื่อง
• ระดับ 5: องค์กรดำเนินการครบถ้วนสมบูรณ์อย่างเป็นระบบ ยั่งยืน และเป็นต้นแบบได้

Cr.  Innovative Organization Model (IOM),  สำนักนวัตกรรมแห่งชาติ

ระดับความเป็นองค์กรนวัตกรรม (Maturity Level)

เมื่อนำคะแนนเฉลี่ยของทุกมิติมารวมกัน จะแปลผลออกมาเป็น 5 ระดับ ได้แก่

• Initial: 1.0–1.7 องค์กรยังขาดความชัดเจนด้านระบบและแนวทางพัฒนานวัตกรรม
• Managed: 1.8–2.5 เริ่มมีแนวทางและกิจกรรมที่สอดคล้องกับการเป็นองค์กรนวัตกรรม
• Defined: 2.6–3.3 มีการดำเนินงานหลายด้านและแสดงความมุ่งมั่นอย่างชัดเจน
• Performed: 3.4–4.1 มีระบบเชื่อมโยงกัน และพัฒนาอย่างต่อเนื่องทั่วทั้งองค์กร
• Mature: 4.2–5.0 มีระบบนวัตกรรมที่ยั่งยืน มีผลลัพธ์ชัดเจน และสามารถเป็นต้นแบบได้

แนวทางนำไปปรับใช้ในการทำงาน

หากอยากเริ่มนำแนวคิดนี้มาใช้ อาจารย์เก๋แนะนำให้ลองทำตามขั้นตอนต่อไปนี้

• ขั้นแรก ให้ลองประเมินตนเองตาม 8 มิติที่กล่าวมา โดยรวบรวมข้อมูลและหลักฐานจริงในองค์กร ไม่ใช่แค่ความรู้สึกของผู้บริหาร

• ขั้นที่สอง ให้มองหาว่ามิติไหนที่คะแนนต่ำที่สุด เพราะนั่นมักเป็นจุดคอขวดที่ฉุดภาพรวมทั้งหมด

• ขั้นที่สาม คือ กำหนดตัวชี้วัดนวัตกรรม (Innovation KPIs) ที่เชื่อมโยงทั้งสามระดับเข้าด้วยกัน เช่น ระดับยุทธศาสตร์อาจวัดจากความชัดเจนของวิสัยทัศน์นวัตกรรม ระดับปฏิบัติการวัดจากจำนวนโครงการที่ผ่านกระบวนการพัฒนาอย่างเป็นระบบ และระดับผลลัพธ์วัดจากผลตอบแทนทางการเงินหรือทรัพย์สินทางปัญญาที่เกิดขึ้นจริง

• ขั้นที่สี่  คือ ทดลองนำผลการประเมินไปหารือร่วมกับทีมงาน เพื่อให้ทุกคนเห็นภาพเดียวกันว่าจุดแข็งจุดอ่อนอยู่ตรงไหน และ

• ขั้นสุดท้าย คือ ติดตามประเมินซ้ำเป็นระยะ เพราะศักยภาพนวัตกรรมไม่ใช่สิ่งที่วัดครั้งเดียวจบ แต่ต้องติดตามพัฒนาการอย่างต่อเนื่อง

สรุปส่งท้าย

การพัฒนาองค์กรให้เป็นองค์กรนวัตกรรมไม่ใช่เรื่องของการมีไอเดียใหม่ ๆ เพียงอย่างเดียว แต่คือการสร้างระบบที่เชื่อมโยงยุทธศาสตร์ การปฏิบัติ และรากฐานขององค์กรเข้าด้วยกันอย่างมีตัวชี้วัดที่จับต้องได้ เมื่อองค์กรรู้ว่าตัวเองยืนอยู่ตรงไหน ก็จะสามารถวางแผนก้าวต่อไปได้อย่างมีทิศทาง แทนที่จะเดินหน้าทำนวัตกรรมไปเรื่อย ๆ โดยไม่รู้ว่ากำลังไปถึงไหน ลองเริ่มจากการตั้งคำถามกับตัวเองสักข้อว่า ถ้าต้องให้คะแนนองค์กรของเราในแต่ละมิติตอนนี้ เราจะให้คะแนนเท่าไหร่ และอยากเห็นคะแนนนั้นเปลี่ยนไปอย่างไรในปีหน้า

สำหรับองค์กรที่ต้องการจะประเมินความเป็นองค์กรนวัตกรรมของตัวเอง เพื่อไปพัฒนาองค์กรให้เป็นองค์กรนวัตกรรมสามารถ ติดต่อที่สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) https://www.nia.or.th/ ได้นะคะ  ทาง  NIA จะมีการประเมินองค์กรนวัตกรรมให้กับองค์กรที่สมัครไปทุกปีค่ะ  ถ้าประเมินแล้ว ได้เข้ารอบสุดท้าย จะได้รับรางวัลองค์กรนวัตกรรมด้วย  แต่ไม่ใช่ว่า เราเป็นบริษัท SMEs เล็กๆ ระบบยังไม่ดี จะไปแข่งกับบริษัทใหญ่ๆระดับมหาชนได้อย่างไร   เขามีแบ่งบริษัทเป็น S,  M,  L  ค่ะ   อย่างน้อย ถึงจะไม่ได้รางวัล แต่เราได้รู้ว่าองค์กรเราต้องพัฒนาองค์กรในมิติอะไรบ้าง ถ้าอยากจะพัฒนาองค์กรนวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง และเติบโตอย่างยั่งยืนค่ะ

ส่วนองค์กรไหน กำลังมองหาแนวทางในการพัฒนานวัตกรรมอย่างเป็นระบบและวัดผลได้จริง อาจารย์เก๋มีทั้งสัมมนา  Group เล็กๆ และ Consult  เกี่ยวกับการพัฒนาองค์กรนวัตกรรมตามรูปแบบ Innovative Organization Model  ซึ่งออกแบบให้ผู้เรียนได้เข้าใจหลักการประเมินศักยภาพองค์กรนวัตกรรม ฝึกวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อนของทีมและหน่วยงาน และนำกรอบตัวชี้วัดไปปรับใช้กับโจทย์จริงในการทำงาน  การพัฒนาองค์กรนวัตกรรมในด้านต่างๆ เป็น Roadmap ให้กับองค์กรนวัตกรรม  ผู้ที่สนใจสามารถติดต่ออาจารย์เก๋ได้ตามรายละเอียดด้านล่างค่ะ 

........................................

ติดต่อวิทยากรสัมมนาอบรม In-House training ด้านความคิดสร้างสรรค์ การพัฒนานวัตกรรม หรือติดตามบทความ ได้ที่

อ.ศศิมา สุขสว่าง (เก๋)อาจารย์ศศิมา สุขสว่าง -อ.เก๋

บริษัทเอชซีดี อินโนเวชั่น จำกัด

Email : sasimasuk.com@gmail.com

Line ID : sasimasuk.com หรือเบอร์โทร. 0815609994

Website: http://www.sasimasuk.com/  

FB: https://www.facebook.com/CreativetoInnovation/

Tel:  081-5609994

 Youtube: https://www.youtube.com/innoinninecreativetoinnovation